SSRI a poziom sodu. Czym jest hiponatremia polekowa?

Leki z grupy SSRI, czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, należą do najczęściej stosowanych leków w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Dla większości osób są bezpieczne i dobrze tolerowane, jednak jak każdy lek, mogą powodować działania niepożądane.

Jednym z rzadziej omawianych, ale ważnych tematów jest wpływ SSRI na poziom sodu we krwi. U części pacjentów może dojść do hiponatremii, czyli obniżenia stężenia sodu poniżej prawidłowego poziomu. Ryzyko jest większe u osób starszych oraz u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki moczopędne. Badania wskazują, że połączenie SSRI z lekami tiazydowymi może zwiększać ryzyko hiponatremii u starszych pacjentów.

Jak SSRI mogą wpływać na poziom sodu?

SSRI mogą u niektórych osób pobudzać nadmierne wydzielanie wazopresyny, czyli hormonu antydiuretycznego. W praktyce oznacza to, że organizm zaczyna zatrzymywać zbyt dużo wody.

Krew staje się wtedy bardziej „rozcieńczona”, a stężenie sodu spada. Nie zawsze wynika to z tego, że ktoś je za mało soli. Często problemem jest zaburzona równowaga między ilością wody a ilością elektrolitów.

Ten stan nazywa się hiponatremią polekową.

Kto jest najbardziej narażony?

Hiponatremia nie dotyczy każdego pacjenta przyjmującego SSRI. Ryzyko jest większe u osób po 65. roku życia, u kobiet, u osób z niską masą ciała, u pacjentów przyjmujących leki moczopędne oraz u osób z chorobami przewlekłymi, zwłaszcza dotyczącymi nerek, serca lub gospodarki wodno-elektrolitowej.

Szczególną ostrożność warto zachować na początku leczenia oraz po zwiększeniu dawki leku.

Objawy obniżonego poziomu sodu

Objawy hiponatremii bywają podstępne, bo łatwo pomylić je ze zmęczeniem, depresją, stresem albo skutkami ubocznymi leków.

Najczęściej pojawia się przewlekłe osłabienie, senność, apatia, bóle i zawroty głowy, mdłości, brak apetytu, wymioty, biegunka oraz trudności z koncentracją.

Przy większym spadku sodu mogą wystąpić objawy neurologiczne, takie jak splątanie, zaburzenia świadomości, drgawki, problemy z równowagą lub utrata przytomności. Taka sytuacja wymaga pilnej pomocy medycznej.

Czy soda oczyszczona pomaga na niski sód?

Nie należy samodzielnie „leczyć” gorszego samopoczucia sodą oczyszczoną, wodą z dużą ilością soli ani nadmiernym dosalaniem jedzenia.

Przy SSRI problem często nie polega na prostym „braku soli”, ale na zaburzeniu gospodarki wodnej. Leczenie hiponatremii zależy od przyczyny, stopnia nasilenia i wyników badań. Samodzielne eksperymentowanie z sodem może być niebezpieczne.

Wodorowęglan sodu ma swoje miejsce w medycynie, między innymi w toksykologii przy zatruciach trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, ale nie jest domowym sposobem leczenia hiponatremii po SSRI.

Co możesz zrobić bezpiecznie?

Jeśli przyjmujesz sertralinę, escitalopram, fluoksetynę, paroksetynę albo inny lek z grupy SSRI i zauważasz nagłe osłabienie, uporczywe bóle głowy, nudności, zawroty głowy albo nietypową senność, skontaktuj się z lekarzem.

Warto poprosić o podstawowe badanie krwi z oznaczeniem elektrolitów, szczególnie sodu i potasu. U osób z grupy ryzyka lekarz może zalecić kontrolę elektrolitów po rozpoczęciu leczenia lub po zmianie dawki.

Nie odstawiaj leku samodzielnie. Nie zwiększaj też ilości soli bez konsultacji, zwłaszcza jeśli masz nadciśnienie, choroby serca, choroby nerek albo przyjmujesz inne leki.

Patenty, których nie znajdziesz w ulotce

Jeśli w czasie upałów czujesz się słabiej i pijesz dużo wody, pamiętaj, że sama woda nie zawsze rozwiązuje problem. Przy intensywnym poceniu tracisz również elektrolity. Czasem lepiej sprawdzi się normalny posiłek, zupa, bulion, słone krakersy albo elektrolity z apteki niż kolejny litr samej wody.

Nie oznacza to, że masz zacząć jeść sól łyżkami. Chodzi o rozsądek. Jeśli cały dzień jesteś na słońcu, dużo się pocisz i pijesz wyłącznie wodę, organizm może potrzebować czegoś więcej niż samego płynu.

Dobrym pomysłem jest też zwracanie uwagi na sygnały z ciała. Silny ból głowy, mdłości, splątanie, nietypowa senność albo zawroty głowy, które nie mijają po odpoczynku, nie powinny być tłumaczone wyłącznie pogodą.

Kiedy pilnie szukać pomocy?

Pilnej konsultacji wymaga splątanie, utrata przytomności, drgawki, silne wymioty, znaczna senność, problemy z utrzymaniem równowagi albo objawy, które szybko narastają.

W takiej sytuacji nie czekaj do kolejnej wizyty u psychiatry. Skontaktuj się z lekarzem, nocną pomocą lekarską albo SOR.

Najważniejsze na koniec

Hiponatremia po SSRI nie zdarza się u każdego i nie powinna być powodem do panicznego odstawiania leków. Warto jednak wiedzieć, że taki mechanizm istnieje, zwłaszcza jeśli jesteś osobą starszą, przyjmujesz leki moczopędne albo masz choroby przewlekłe.

Jeśli coś Cię niepokoi, najlepszym rozwiązaniem nie jest samodzielne dosalanie, tylko rozmowa z lekarzem i proste badanie krwi.