Dlaczego na urlopie czuję się gorzej? Lęk, płacz i napięcie, kiedy wreszcie masz wolne

Czekałaś na ten urlop od lutego. Jeszcze w piątek kończysz ostatnie maile, w sobotę pakujesz walizkę, w niedzielę rano leżysz na leżaku i teoretycznie właśnie zaczyna się najlepsza część roku.

Tylko że coś jest nie tak.

Serce bije trochę za szybko. Czujesz dziwne napięcie w klatce. Nie możesz znaleźć sobie miejsca. Partner pyta, czy idziecie na plażę, a Ty nagle masz ochotę się rozpłakać. Wieczorem boli Cię głowa. Następnego dnia drapie Cię w gardle.

I pojawia się myśl:

„No nie. Cały rok było dobrze i akurat teraz się rozkładam?”

Albo druga:

„Miałam odpocząć. Dlaczego czuję się gorzej niż w pracy?”

Bo urlop nie zawsze zaczyna się wtedy, kiedy wpisujesz „poza biurem” w mailu. Czasami Twoje ciało potrzebuje trochę więcej czasu, żeby zrozumieć, że naprawdę już nie musi biec.

Cały rok jedziesz. I nagle stajesz

Budzik.

Dzieci.

Praca.

Korek.

Pacjent.

Klient.

Deadline.

Zakupy.

Pranie.

„Oddzwonię wieczorem”.

„Zrobię to w weekend”.

„Jeszcze tylko ten tydzień”.

Organizm potrafi funkcjonować w warunkach długotrwałego obciążenia zaskakująco długo. Układ współczulny odpowiadający między innymi za mobilizację organizmu może pozostawać bardzo aktywny, a układ stresu wpływa nie tylko na emocje, ale również na sen, napięcie mięśni, pracę przewodu pokarmowego i funkcjonowanie układu odpornościowego. Długotrwały stres może zmieniać odpowiedź immunologiczną i sposób działania komórek odpornościowych.

I teraz wyobraź sobie, że przez kilka miesięcy codziennie jedziesz samochodem 140 km/h.

Nie dlatego, że lubisz.

Po prostu trzeba.

A potem ktoś mówi:

„Dobra. Możesz stanąć”.

Tylko organizm nie jest aplikacją, w której przesuwasz palcem suwak z „STRES” na „ALL INCLUSIVE”.

„Przecież leżę na plaży. Dlaczego nadal jestem spięta?”

Bo Twoje ciało mogło jeszcze nie dostać tej informacji.

Pierwszego dnia urlopu nadal sprawdzasz telefon.

Drugiego budzisz się o 6:10 bez budzika.

Trzeciego przy śniadaniu zastanawiasz się, czy Kasia wysłała ten dokument.

Siedzisz przy basenie i w głowie układasz odpowiedź na maila, którego nawet nie powinnaś teraz czytać.

A potem orientujesz się, że jesteś na wakacjach.

„Jezu. Mam odpoczywać”.

I zaczyna się kolejny obowiązek.

Odpocząć.

Dobrze się bawić.

Nie zmarnować urlopu.

Zrobić zdjęcia.

Popływać.

Zobaczyć starówkę.

Skoro zapłaciliśmy osiem tysięcy, to przecież nie będę siedzieć w pokoju.

Paradoksalnie urlop bardzo łatwo zamienić w kolejny projekt do wykonania.

Tylko tym razem KPI nazywa się: „mam wrócić wypoczęta”.

Dlaczego lęk może pojawić się właśnie wtedy, kiedy masz wolne?

W pracy Twój mózg ma robotę.

O 8:00 spotkanie.

O 9:30 telefon.

O 11:00 raport.

O 14:00 odebrać dziecko.

Uwagi jest dużo, ale duża jej część jest skierowana na zewnątrz.

A potem siadasz na leżaku.

Cisza.

I nagle słyszysz własne serce.

Czujesz brzuch.

Zauważasz, że kręci Ci się w głowie, kiedy szybko wstajesz.

Masz czas pomyśleć o tej kłótni z mężem sprzed trzech tygodni.

O wyniku badania mamy.

O tym, że od pół roku jesteś zmęczona.

U osoby z nasilonym lękiem większa uwaga skierowana na sygnały płynące z ciała może sprawić, że wcześniej ignorowane odczucia stają się bardzo wyraźne. Sam stres może powodować objawy fizyczne, między innymi napięcie mięśni, bóle głowy, dolegliwości żołądkowe, zawroty głowy czy przyspieszone bicie serca.

To nie znaczy, że „wymyśliłaś sobie objaw”.

Serce naprawdę może bić szybciej.

Brzuch naprawdę może boleć.

Mięśnie naprawdę mogą być napięte.

Problem polega na tym, co mózg zrobi z tą informacją.

„Czuję kołatanie”.

„Dziwne”.

„Dlaczego?”

„Jest gorąco, ale przecież piłam”.

„A może coś z sercem?”

„Jesteśmy za granicą”.

„Gdzie tu jest szpital?”

„Nie znam języka”.

I zanim kelner zdąży przynieść wodę, Twój mózg jest już na izbie przyjęć w miejscowości, której nazwy nawet nie umiesz wymówić.

I tak, niektórzy naprawdę chorują akurat na urlopie

To nie jest wyłącznie mem.

W literaturze opisano zjawisko określane jako leisure sickness, czyli w wolnym tłumaczeniu „chorowanie w czasie wolnym”. Termin dotyczy osób, które zgłaszają dolegliwości właśnie podczas weekendów lub wakacji. W jednym z pierwszych badań pilotażowych najczęściej opisywano bóle głowy lub migreny, zmęczenie, bóle mięśni i nudności. W związku z urlopami zgłaszano również infekcje wirusowe i objawy grypopodobne. Autorzy zauważyli też związek początku problemu z okresami zwiększonego stresu.

Tylko ważna rzecz.

„Leisure sickness” nie jest osobną diagnozą medyczną, którą lekarz wpisze Ci do dokumentacji. To opis obserwowanego zjawiska, a mechanizmy nadal nie są wyjaśnione jednym prostym zdaniem.

Nie jest tak, że w piątek o 16:00 spada Ci kortyzol i w sobotę o 8:15 wirus dostaje SMS-a: „można wchodzić”.

Zależność między stresem a odpornością jest dużo bardziej skomplikowana. Krótkotrwały i przewlekły stres mogą wpływać na układ odpornościowy inaczej, a długotrwałe obciążenie może zaburzać regulację odpowiedzi immunologicznej.

Do tego przed samym urlopem często robimy dokładnie wszystko, żeby organizm miał nas dość.

Ostatnie 48 godzin przed urlopem, czyli mały eksperyment na człowieku

W środę pracujesz dłużej, bo „trzeba pozamykać”.

W czwartek śpisz pięć godzin.

W piątek wracasz z pracy i zaczynasz pakowanie.

O 23:40 szukasz ładowarki.

O 1:15 sprawdzasz, czy można przewozić leki w bagażu podręcznym.

O 3:30 dzwoni budzik.

Na lotnisku kawa.

Potem druga kawa.

Bułka zjedzona w czterech kęsach.

Samolot.

Klimatyzacja.

Tłum ludzi.

Nowe środowisko.

Inny rytm snu.

Inne jedzenie.

Alkohol do kolacji, bo przecież wakacje.

I następnego dnia mówisz:

„Wiedziałam. Jak tylko mam wolne, organizm się poddaje”.

Możliwe, że organizm nie „wybrał urlopu”.

Możliwe, że właśnie dostał kumulację: długotrwały stres, niedobór snu, podróż, zmianę rytmu dnia i większą ekspozycję na ludzi oraz patogeny. Podróże i zaburzenie codziennych rutyn, w tym snu, są wymieniane jako czynniki mogące dokładać się do złego samopoczucia podczas urlopu.

„Ale ja pierwszego dnia urlopu zawsze dostaję migreny”

To również nie musi być przypadek.

U części osób objawy pojawiają się nie w szczycie stresu, ale właśnie po jego ustąpieniu. Opisywany bywa tak zwany let-down effect, czyli występowanie pewnych dolegliwości po okresie silnego napięcia.

Wyobraź sobie nauczycielkę.

Przez ostatnie dwa tygodnie czerwca dokumentacja, rady, zakończenie roku, telefony od rodziców.

W piątek rozdaje świadectwa.

W sobotę budzi się z bólem głowy.

„Oczywiście. Pierwszy dzień wolnego”.

Nie oznacza to, że każdy ból głowy po stresie jest „psychosomatyczny”. Migrena jest chorobą neurologiczną. Infekcja jest infekcją. Ból może wymagać diagnostyki.

Ale moment pojawienia się objawu może mieć znaczenie i u niektórych osób zmiana poziomu napięcia jest jednym z elementów całej układanki.

A płacz? Dlaczego płaczę, skoro właśnie jestem na wymarzonych wakacjach?

Pierwszego wieczoru w hotelu partner pyta:

„Co Ci jest?”.

„Nie wiem”.

„Coś się stało?”.

„Nie”.

„Nie podoba Ci się?”.

„Podoba”.

„To czemu płaczesz?”.

I najgorsze jest to, że naprawdę nie wiesz.

Czasami przez kilka tygodni funkcjonujesz w trybie zadaniowym. Nie dlatego, że świadomie „wypierasz emocje”. Po prostu o 8:00 trzeba być w pracy, o 15:00 zrobić zakupy, a wieczorem dziecko ma gorączkę.

Emocje nie zawsze dostają godzinę w kalendarzu.

Kiedy tempo spada, możesz zacząć zauważać rzeczy, na które wcześniej zwyczajnie brakowało przestrzeni uwagowej.

Zmęczenie.

Smutek.

Napięcie w relacji.

Poczucie, że od miesięcy robisz za dużo.

I wtedy płaczesz przy hotelowej suszarce do włosów.

Nie dlatego, że suszarka Cię złamała.

Po prostu akurat wtedy było cicho.

Co zrobić, żeby pierwsze trzy dni urlopu nie wyglądały jak awaria systemu?

Nie napiszę Ci: „po prostu się zrelaksuj”.

Jeżeli umiałabyś nacisnąć przycisk RELAKS, prawdopodobnie już dawno byś go użyła.

Spróbuj czegoś bardziej konkretnego.

Nie kończ pracy pięć godzin przed wylotem, jeżeli masz jakąkolwiek możliwość zrobić inaczej. Nawet jeden spokojniejszy dzień pomiędzy pracą a podróżą może być łagodniejszym przejściem niż schemat: laptop–walizka–lotnisko.

Pierwszego dnia nie nadrabiaj wakacji. Nie musisz od razu zobaczyć starego miasta, trzech plaż i restauracji z TikToka. Jeżeli jesteś po intensywnych tygodniach, pierwszy dzień może być po prostu dniem przyjazdu.

Nie rób rewolucji w śnie. Jeżeli normalnie zasypiasz o 22:30, siedzenie do 3:00 przez pierwsze cztery noce tylko dlatego, że „jest urlop”, może nie być najlepszym prezentem dla organizmu.

Zjedz coś, zanim uznasz, że masz atak paniki. Szczególnie po podróży. Kawa, upał, pusty żołądek i kilka godzin w drodze potrafią stworzyć zestaw odczuć bardzo podobny do tego, czego boi się osoba z zaburzeniami lękowymi: drżenie, osłabienie, nudności, kołatanie serca.

Jeżeli znasz swój schemat, nazwij go wcześniej. „Pierwsze dwa dni urlopu zwykle jestem rozdrażniona i napięta. Nie będę w tym czasie podejmować decyzji, czy mój związek jest bez sensu, praca zniszczyła mi życie i powinnam wrócić pierwszym samolotem”.

To nie jest ignorowanie problemów.

To odroczenie wielkich analiz do momentu, kiedy jesteś wyspana, najedzona i Twój organizm trochę zwolnił.

A jeśli objawy naprawdę są niepokojące?

Tu nie będziemy robić internetowej magii pod tytułem „to tylko stres”.

Jeżeli pojawiają się nowe, silne lub gwałtownie narastające objawy, utrata przytomności, istotne zaburzenia oddychania, objawy neurologiczne, silny ból w klatce piersiowej albo cokolwiek, co budzi realny niepokój o stan zdrowia, skorzystaj z pomocy medycznej.

To, że masz zaburzenia lękowe, nie daje Ci immunitetu na choroby somatyczne.

I odwrotnie.

To, że badania są prawidłowe, nie oznacza, że objawy lęku są „udawane”.

Dobra pomoc polega między innymi na tym, żeby nie wciskać każdej dolegliwości do jednego worka.

Urlop nie naprawia przewlekłego przeciążenia w siedem dni

Jeżeli przez jedenaście miesięcy śpisz za mało, pracujesz za dużo i funkcjonujesz w ciągłym napięciu, siedem dni w Turcji może być bardzo przyjemne.

Ale nie jest leczeniem przewlekłego stresu.

Jeżeli regularnie zauważasz, że gdy tylko masz wolne, pojawia się silny lęk, płacz, rozdrażnienie albo nie potrafisz przestać kontrolować pracy, warto przyjrzeć się temu szerzej.

Nie po to, żeby nauczyć się „lepiej urlopować”.

Tylko żeby sprawdzić, dlaczego Twój organizm ma możliwość zwolnić dopiero wtedy, kiedy ktoś oficjalnie wpisze Ci urlop w grafiku.

W Gabinecie Terapeutycznym U Dziewczyn pracujemy z osobami doświadczającymi zaburzeń lękowych, przewlekłego napięcia i przeciążenia. Jeżeli wolne zamiast ulgą regularnie staje się momentem, w którym czujesz się gorzej, możemy wspólnie sprawdzić, co dokładnie dzieje się w Twoim przypadku.

Umów wizytę. Przejdziemy z Tobą przez to, czego nie da się ominąć.